دسترسی به میزان کافی غذای سالم و مغذی کلید بقا و ارتقاء سلامت است.

واژه سلامتی Health در انگلیسی از کلمه باستانی Hale به معنای بی نقص و Wholeness به معنای تمامیت برگرفته شده است. این واژه در لغت به معنای رهایی از بیماری و آسیب است.

تعریف سلامتی از زبان سازمان بهداشت جهانی یا (WHO World Health Organization):

سلامت به معنی آسایش و تندرستی کامل فیزیکی، جسمانی، روانی و اجتماعی است و تنها به معنی عدم وجود بیماری و ضعف نیست. سلامتی مفهومی است مثبت، که علاوه بر جنبه جسمی و فیزیکی بر جنبه های فردی و اجتماعی نیز تاکید دارد.

سلامتی داری سه جنبه فیزیکی، روانی و اجتماعی است:

سلامت روانی:

سلامت روانی افراد به سلامت روحی و احساسی آن ها اشاره دارد. بر اساس تعریف سازمان بهداشت جهانی، افرادی که به توانایی های فردی خود واقف هستند و توانایی مقابله با استرس های زندگی را دارند و همچنین به طور ثمر بخش و مفید در جامعه مشغول فعالیت هستند، دارای سلامت روان می باشند.

سلامت اجتماعی:

به معنی توانایی برقراری ارتباط با اطرافیان است، که شامل سازگاری با موقعیت های گوناگون و رفتار مناسب در شرایط مختلف است. این توانایی شامل مهارت هایی نظیر همدلی با دیگران و حس مسئولیت پذیری می‌باشد.

سازمان بهداشت جهانی: سلامت افراد تحت تاثیر محیط و شرایط زندگی آن ها در حال تغییر است و به عوامل مختلفی از جمله محل زندگی فرد، شرایط محیط زیستی، ژنتیک، درآمد، سطح سواد و ارتباط شخص با افراد، دوستان و خانواده بستگی دارد.

طبق نظر سازمان بهداشت جهانی سلامت فیزیکی یکی از سه جنبه اصلی زندگی سالم است که مهمترین بخش آن هم تغذیه سالم است. دراین راستا بلوطی به شما کمک خواهد کرد که اولین گام و پیش زمینه زندگی سالم و سلامت را محکم تر و با اطمینان بیشتری بردارید.

سلامت فیزیکی:

سلامت فیزیکی به معنی داشتن بدن سالم است که در نتیجه فعالیت بدنی (ورزش)، تغذیه سالم و استراحت کافی حاصل می شود. در حقیقت سلامت فیزیکی بدن تحت تاثیر فاکتورهای سبک زندگی افراد می باشد. تناسب اندام نشان دهنده سلامت و استقامت سیستم تنفسی و قلبی، قدرت عضلانی و انعطاف پذیری بدن فرد است. تغذیه مناسب، مدیریت وزن بدن، پرهیز از مصرف مواد مخدر، اجتناب از مصرف الکل، رفتارهای جنسی مسئولانه (بهداشت جنسی)، بهداشت فردی و خواب به میزان کافی، سلامت جسمی و فیزیکی فرد را تامین می­کنند.

ایمنی غذا

غذای ناسالم حاوی باکتری ها، ویروس ها، انگل ها و یا مواد شیمیایی هستنند که عامل بروز بیش از ۲۰۰ نوع بیماری، از اسهال گرفته تا سرطان است.

تخمین زده می شود هر ساله حدود ۶۰۰ میلیون نفر، یعنی تقریبا از هر ۱۰ نفر یکی، در دنیا بر اثر خوردن غذای آلوده بیمار می شود وهر ساله ۴۲۰۰۰۰ نفر از آنها می میرند. هر ساله کودکان زیر ۵ سال به ۴۰% بیماری های ناشی از غذای ناسالم مبتلا می شوند و  ۱۲۵۰۰۰ نفر از بین میروند. از مرسوم ترین بیماری های ناشی از غذای آلوده، اسهال است که سالانه عامل بیماری ۵۵۰ میلیون نفر و عامل مرگ ۲۳۰۰۰۰ نفر است.

ایمنی و امنیت غذایی دو مقوله جدانشدنی هستند. غذای ناسالم عامل ایجاد بیماری ها و سوءتغذیه است که کودکان، نوجوانان، بزرگسالان و همچنین افراد بیمار را تحت تاثیر قرار می دهد. علاوه بر آن بیماری های ناشی از مواد غذایی به این دلیل که بهداشت عمومی را تحت تاثیر قرار می دهد بر روی اقتصاد، توریسم، داد و ستد و به طور کلی شرایط اقتصادی و اجتماعی جامعه تاثیر دارند.

اصلی ترین بیماری های ناشی از مواد غذایی و علل آن:

بیشترین بیماری های ناشی از مواد غذایی و آب به وسیله آلودگی به باکتری ها، ویروس ها، انگل ها و مواد شیمیایی به وجود می آیند و پاتوژن ها یا همان میکروب ها ممکن است باعث اسهال شدید، ناتوانی و ضعف شدید جسمانی باشند. آلودگی شیمیایی نیز ممکن است باعث مسمومیت های شدید و یا ابتلا به بیماری های دراز مدت مانند سرطان شوند.

چند مثال از عوامل بیماری زای غذایی:

عوامل باکتریایی:

(الف) سالمونلا (Salmonella)  ،کامپیلوباکتر (Campylobacter) و اینتروهموراژیک ایشریشیا کولای (EnterohaemorrhagicEscherichia coli) (مولد بیماری اسهال خونی) از جمله باکتری هایی هستند که سالانه بیش ترین بیماری ها را در بین میلیون ها نفر ایجاد می کنند و باعث علائم شدید و یا حتی مرگ افراد می شوند. علائم آن، تب، سر درد، حالت تهوع، استفراغ، درد شکم و اسهال است. غذاهای آلوده به سالمونلا شامل تخم مرغ، گوشت، مرغ و سایر غذاها با منشا حیوانی است.

غذاهای آلوده به کامپیلوباکتر شامل شیر خام، مرغ خام، آب و غذاهای آلوده به اینتروهموراژیک ایشریشیا کولای، شامل شیر فرآوری نشده (پاستوریزه نشده)، میوه و سبزیجات خام و گوشت خام می‌باشد.

(ب) لیستریا (Listeria) (مولد بیماری لیستریوز): این باکتری باعث سقط جنین یا مرگ نوزادان می‌شود، اگرچه احتمال ابتلا به بیماری ناشی از آن تقریبا کم است، ولی می تواند پیامدهای مرگ بار و شدیدی برای سلامتی نوزادان، کودکان و افراد مسن ایجاد کند که باعث شده لیستریا را در بین اصلی ترین عوامل بیماری های ناشی از مواد غذایی قرار دهد. این باکتری در محصولات لبنی پاستوریزه شده و حتی در دماهای پایین (در یخچال) ممکن است وجود داشته باشد.

(ج) ویبریو کلرا (Vibrio cholerae) (مولد بیماری وبا): از طریق غذا و آب آلوده افراد را بیمار می­کند. نشانه های بیماری شامل این موارد می‌باشد: دردهای شکمی، استفراغ، از دست دادن آب بدن از طریق اسهال که منجر به کم آبی و حتی مرگ می شود. برنج، سبزیجات و انواع آبزیان ناقل این باکتری اند. مواد ضد باکتری مانند آنتی بیوتیک ها برای َدرمان این بیماری ضروری اند. البته استفاده بیش از حد یا نادرست از آنتی بیوتیک ها می تواند در حیوانات و انسانها موجب مقاومت دارویی شود و ادامه درمان با مشکل مواجه شود و به این ترتیب باکتری های مقاوم شده وارد زنجیره غذایی می شوند. امروزه مقاومت دارویی باکتری ها یکی از خطرات جدی علم پزشکی است.

(د) بروسلا (Brucella) معمولا از طریق شیر غیر پاستوریزه یا پنیر بز یا گوسفند آلوده به انسان منتقل می­شود و می تواند باعث تب، درد عضلانی یا آرتریت شدید، خستگی مزمن و حتی نشانه های عصبی و افسردگی شود.

(ه) آنتراکس (Bacillus anthracis) (مولد بیماری سیاه زخم): علائم آن شامل علائم جلدی (تب و لرز، ناراحتی قفسه سینه، تنگی نفس یا سرفه، سرگیجه، تورم گردن و گلودرد، تهوع و استفراغ، به خصوص استفراغ خونی)، تنفسی و گوارشی می‌باشد. عامل انتقال آن از طریق گیاه­خواران خانگی و وحشی، آلودگی آب و خاک و هوا صورت می­گیرد.

عوامل ویروسی:

نشانه های ابتلا به نوروویروس، حالت تهوع، استفراغ، اسهال آبکی و درد شکمی است. ویروس هپاتیت A در طولانی مدت منجر به بیماری های کبد شده که توسط گوشت خام، غذاهای دریایی و محصولات غذایی خام ایجاد می­‌شود. همچنین آلودگی ممکن است در مراحل حمل مواد غذایی صورت گیرد.

عوامل انگلی:

برخی انگل ها مانند ترماتود ماهی ها فقط از طریق خوردن غذاهای آلوده و برخی دیگر مثل کرم های نواری مثل Echinococcusspp، یا Taeniasolium از طریق غذای آلوده یا تماس مستقیم با حیوانات منتقل می شوند. برخی دیگر از انگل ها مانند Ascaris ، Cryptosporidium Entamoebahistolytica  یا  Giardia از طریق خاک یا آب وارد زنجیره غذایی شده و محصولات غذایی تازه و خام را آلوده می کنند.

پریون ها:

پریون ها عوامل عفونی پروتئینی هستند که شکل های خاصی از بیماری های تحلیل عصبی را ایجاد می کنند. جنون گاوی نمونه ای از این نوع است و مصرف محصولات گاوی و بافت هایی مانند مغز باعث انتقال عوامل بیماری به انسان است.

عوامل شیمیایی:

 از مهمترین نگرانی های عموم جامعه در مورد آلودگی های محیطی و همچنین سموم طبیعی موجود در غذاها است.

سموم طبیعی شامل مایکوتوکسین ها، سموم زیستی دریایی، گلیکوزیدهای سیانوژنیک و سموم در قارچ های سمی است. محصولاتی چون غذاهای اصلی غلات و ذرت می تواند دارای مقدار زیادی از مایکوتوکسین از قبیل آفلاتوکسین (Aflatoxin) و Ochratoxin باشند که توسط کپک ها در دانه ها تولید می شود و در مصرف طولانی مدت این سموم، می تواند سیستم ایمنی و رشد طبیعی را تحت تاثیر قرار دهد و یا حتی باعث بروز سرطان شود.

آلاینده های آلی پایدار (POPs): ترکیباتی هستند که در بدن و طبیعت تجمع می یابند. (Polychlorinated Biphenyls (PCBs و Dioxins، از جمله شناخته شده‌ترین آنهاست که از محصولات جانبی صنایع و سوزاندن پسماند به وجود می آیند. این آلاینده ها به صورت جهانی در طبیعت و تجمع یافته در زنجیره غذایی جانوران وجود دارد. Dioxin ها به شدت سمی بوده و باعث اختلالات تولیدمثلی و تکوینی (در جنین) می‌شوند و تاثیرات منفی روی سیستم ایمنی داشته و در عملکرد هورمون ها تداخل ایجاد کرده و باعث سرطان می شود.

فلزات سنگین: همانند سرب، کادمیوم و جیوه باعث اختلال در سیستم اعصاب و کلیه ها می شوند. آلودگی مواد غذایی با فلزات سنگین از طریق آلودگی هوا، آب و خاک صورت می‌گیرد.

ایمنی مواد غذایی: اولویت برای بهداشت عمومی

مواد غذایی ناسالم تهدیدی برای بهداشت جهانی به شمار می‌آید، که در این بین به ویژه کودکان، نوجوانان، زنان باردار، افراد مسن و بیماران آسیب پذیرتر هستند. هر سال ۲۲۰ میلیون کودک به بیماری‌های اسهالی مبتلا شده و ۹۶۰۰۰ نفر از آن ها می‌میرند. مواد غذایی ناسالم با ایجاد چرخه معیوب از بیماری اسهال تا سوء تغذیه، تهدیدی برای تغذیه آسیب‌پذیر‌ترین قشرها می باشد. جایی که مواد غذایی سالم در دسترس مردم نیست و امنیت غذایی وجود ندارد، رژیم غذایی آن‌ها به سمت غذاهای ناسالم حاوی مواد شیمیایی، میکروبی و سایر خطرات بهداشتی تغییر می‌کند. مواد غذایی می‌تواند در هر مرحله ای از تولید و توزیع آلوده شود، و مسئولیت اصلی آن با تولید کنندگان مواد غذایی می‌باشد. با این حال بخش بزرگی از بیماری‌های ناشی از مواد غذایی توسط تهیه و آماده سازی نامناسب آن‌ها در خانه، موسسات خدمات مواد غذایی و یا بازار ایجاد می‌شود.

بطور خلاصه و ساده آلودگی های غذایی شامل دو بخش اصلی آلودگی میکروبی و آلودگی شیمیایی است.

آلودگی میکروبی معمولا اثری آنی و یا کوتاه مدت خواهد داشت که در فاصله زمانی کوتاهی پس از مصرف آب یا غذای آلوده، بدن واکنش (اسهال و …) نشان می‌دهد. در مورد آلودگی‌های شیمیایی که به دو دسته سموم درون زاد که توسط کپک ها در غذاها نظیر دانه‌های غلات یا آجیل ها تولید می‌شوند و یا توسط انسان (علف کش ها-سموم دفع آفات-سموم ایجاد شده در صنعت و…) در غذاها و محصولات کشاورزی ایجاد می‌شوند، تقسیم می‌‌شود، معمولا اثرات آنها در دراز مدت مانند بیماری‌های مختلف از جمله نقص ایمنی و سرطان بروز خواهد کرد.

رسانه بلوطی به طور کامل و ساده کلیه مباحث موجود در مورد ایمنی انواع غذاها را اطلاع رسانی خواهد کرد. ضمن اینکه فروشگاه بلوطی محصولاتی که از نظر ایمنی مورد تایید آزمایشگاه‌های معتبر بین المللی و داخلی قرار گرفته اند را در اختیار شما قرار خواهد داد.